30 stycznia w poniedziałek na godzinę 18:30 do Biblioteki Runnymede

“Co ja tu robię”, dokument o Tadeuszu Konwickim

Rozmowa Tadeusza Konwickiego z Gustawem Holoubkiem

Tadeusz Konwicki (ur. w 1926 r.)

Życiorys:

Urodzony na Wileńszczyźnie prozaik, publicysta, scenarzysta i reżyser filmowy. Debiutował na łamach prasy, a następnie tomem reportaży w stylu socrealistycznym “Przy budowie” (1950). Późniejsze jego utwory odchodzą od stylistyki realnego socjalizmu.

Twórczość:

Wydał następujące powieści: “Władza” (1954), “Rojsty” (1956), “Dziura w niebie” (1959), “Sennik współczesny” (1963), “Wniebowstąpienie” (1967), “Zwierzoczłekoupiór” (1969), “Kronika wypadków miłosnych” (1974), “Kompleks polski” (1977), “Mała apokalipsa” (1979), “Bohiń” (1987), “Czytadło” (1992); quazi-dzienniki: “Kalendarz i klepsydra” (1976), “Nowy Świat i okolice” (1987). Jako reżyser Konwicki zrealizował m.in. filmy: “Ostatni dzień lata” (1957), “Salto” (1970), “Lawa” (1988) – na podstawie “Dziadów” cz. III A. Mickiewicza.

Twórczość Konwickiego wyrasta z doświadczeń pokolenia młodzieży AK-owskiej – oszukanej przez historię, poszukującej daremnie swego miejsca w nowej powojennej rzeczywistości. Jego powieści zwracają się ku przeszłości, piętnując jednocześnie skarłowaciałą rzeczywistość peerelowską: kryzys wartości moralnych, zubożenie dusz, pogoń za towarami gromadzonymi “na wszelki wypadek” (“Kompleks polski”). W tej sytuacji nawet katastrofa totalna – unicestwienie świata – wydaje się skarłowaciała (“Mała apokalipsa”), zaś zapowiadana Apokalipsa w rzeczywistości okazuje się małą apokalipsą ; nikogo już nie stać na wielki upadek.

Katastroficzną wymowę ma również “Kronika wypadków miłosnych”, choć zwraca się ona ku arkadii, ku rajowi utraconemu, jakim stała się kraina młodości – Wileńszczyzna. Odwołuje się do niej również powieść “Bohiń” – nostalgiczna opowieść, zbliżona do prozy psychologicznej, odtwarzająca domniemane dzieje duchowe babki pisarza Heleny, jej “zakazaną” miłość do młodego Żyda, powstańca styczniowego. Autor nie kryje fikcyjności przedstawionych w powieści zdarzeń, a zamyka utwór przewrotnym pytaniem: “Wszystko się jednak dobrze skończyło, bo ja przecież mimo wszystko jestem, bo wszak żyję. Ale czy ja mogę być pozytywnym zakończeniem jakiejkolwiek historii?”.

Źródło: http://poczetypisarzy.w.interia.pl

28 listopada w poniedziałek na godzinę 18:30 to Biblioteki Runnymede.

31 października, poniedziałek na godzinę 18:30 to Biblioteki Runnymede.

http://www.wisniewski.net/

Janusz Leon Wiśniewski (ur. 18 sierpnia 1954 w Toruniu) – naukowiec i pisarz, magister fizyki (Uniwersytet Mikołaja Kopernika), magister ekonomii (Uniwersytet Mikołaja Kopernika), doktor informatyki (Politechnika Warszawska), doktor habilitowany chemii (Politechnika Łódzka).  Jako pisarz zadebiutował w roku 2001 powieścią S@motność w Sieci, na podstawie której powstał film oraz serial telewizyjny wyprodukowany przez TVP.

Teatr „Baltijskij Dom” w St. Petersburgu w Rosji zaadaptował i wystawił spektakl na podstawie S@motności w Sieci (premiera 20 lutego 2009). S@motność w Sieci, Molekuły emocji, Bikini i Łóżko ukazały się w Polsce także w
postaci książek mówionych. W 2002 roku wydał Martynę – nowelę napisaną wspólnie z internautami.

Książka składa się z trzech opowiadań o losach młodej studentki i grona jej przyjaciół. Początki każdego z opowiadań zostały napisane przez Wiśniewskiego. Stały się punktem wyjścia i inspiracją dla dalszych poczynań tysięcy internautów. Pisarz spośród nadesłanych propozycji wybrał najlepsze jego zdaniem zakończenia. Zostały one dołączone do opowiadania i razem wydane. Pierwszy nakład książki to 35 tysięcy egzemplarzy.

Martyna jako wspólny interaktywny projekt powróciła dnia 26 maja 2011, kiedy to ruszył portal martyna.tv. Książka stała się tym razem zaczynem scenariusza serialu filmowego realizowanego wspólnie przez internautów. Wszystkie elementy serialu (scenariusz, scenografia, muzyka, casting aktorów, etc.) będą wynikiem dyskusji i wyboru widzów. Serial będzie emitowany w internecie. Tłumaczenia jego książek jak dotychczas ukazały się w Rosji, Włoszech, Turcji,
Holandii, Belgii, Chorwacji, Słowacji, Czechach, na Ukrainie, w Bułgarii, Albanii, Wietnamie, na Litwie i na Łotwie.

Jest także stałym felietonistą miesięcznika Pani. Książki: Intymna teoria względności, Molekuły emocji, Sceny z życia za ścianą, Zbliżenia i Ukrwienia są zbiorami tekstów drukowanych na łamach tego czasopisma. Został uhonorowany w Alei Gwiazd w swym rodzinnym mieście Toruniu (gdzie się uczył i mieszkał) i gdzie na Rynku Staromiejskim odsłonił czwartą z serii „Katarzynek” – podpisów słynnych torunian.

Janusz Wisniewski jest autorem i wspolautorem nastepujacych ksiazek:

* 2011, Ukrwienia
* 2011, Łóżko
* 2010, Czułość oraz inne cząstki elementarne
* 2010, Zbliżenia
* 2009, Bajkoterapia
* 2009, Bikini
* 2009, Arytmie
* 2008, W poszukiwaniu najważniejszego. Bajka trochę naukowa
* 2008, Między wierszami
* 2008, Sceny z życia za ścianą
* 2008, Arytmia uczuć
* 2008, Listy miłosne
* 2007, Czy mężczyźni są światu potrzebni?
* 2006, Molekuły emocji
* 2006, Opowiadania letnie, a nawet gorące
* 2005, 188 dni i nocy
* 2005, Opowieści wigilijne
* 2005, Intymna teoria względności
* 2005, 10 x miłość
* 2004, Los powtórzony
* 2003, S@motność w Sieci.
* 2003, Martyna
* 2002, Zespoły napięć
* 2001, S@motność w Sieci

Serdecznie zapraszamy na spotkanie poświęcone sylwetce i twórczości Czesława Miłosza

 26 września, 2011 o godzinie 18 30.

Zapraszamy pół godziny wcześniej niż zwykle, chcemy zacząć wcześniej aby mieć więcej czasu na dyskusję.

Miejsce:  Biblioteka Runnymede  (MAPA)
2178  Bloor West, Toronto ON M6S1M8
416-393-7697

http://milosz365.pl/

Tak mało

Tak mało powiedziałem.

Krótkie dni.

Krótkie dni,
Krótkie noce,
Krótkie lata.

Tak mało powiedziałem,
Nie zdążyłem.

Serce moje zmęczyło się
Zachwytem,
Rozpaczą,
Gorliwością,
Nadzieją.

Paszcza lewiatana
Zamykała się na mnie.

Nagi leżałem na brzegach
Bezludnych wysp.

Porwał mnie w otchłań ze sobą
Biały wieloryb świata.

I teraz nie wiem
Co było prawdziwe.

http://www.milosz.pl/

Dziękujemy wszystkim uczestnikom.

Ze strony internetowej autora:

Jednymi z najpiękniejszych opowiadań, jakimi w swej twórczości może poszczycić się Andrzej Stasiuk są te, które powstały w okresie jego przebywania na wsi. Wówczas to powstają zbiory pełne metafor, ujęć krajobrazów, opowieści o ludziach, zwierzętach, ich codziennej pracy a także wzajemnemu powiązaniu, bez którego codzienne życie na wsi stałoby się niemożliwe. Wielu krytyków zgodnie twierdzi, że ten typ powieści i opowiadań Stasiuka porównać można do lokalnych historii, które ludzie przekazują sobie z pokolenia na pokolenie. Pojawia się w nich codzienne, proste życie, ale także elementy niesamowitości i grozy, jak na przykład opowieści o upiorach, szczygłach i duchach. Jest to spuścizna z najodleglejszych czasów, do której Andrzej Stasiuk wciąż nawiązuje. Wieś jest w ujęciu pisarza miejscem, gdzie człowieka stać na refleksję, rozważania, pracę, ale także odpoczynek. Podczas pobytu prozaika na wsi powstają dwa najważniejsze utwory “Tekturowy samolot”, oraz “Moja Europa, które to zostały nominowane do nagrody Nike.

http://www.stasiuk.pl/index.php

Podróże z książką – Zwiedzaj świat nie wychodząc z domu

18 kwietnia o godzinie 19:00

Miejsce:  Biblioteka Runnymede  (MAPA)
2178  Bloor West, Toronto ON M6S1M8
416-393-7697

28 marca 2011

Czy ciągle piszą? Chyba raczej emaile niż listy. Tym bardziej z dużą przyjemnością i zainteresowaniem jest czytamy stare i nowsze listy, których zbiory publikowane są w Polsce w dużym wyborze. Na naszym spotkaniu rozmawialiśmy o listach ludzi znanych z historii Polski, pisarzy, artystów i nie tylko…

Dlaczego lubimy czytać listy? Czy tylko chodzi o podglądanie czyjegoś życia? Chyba nie tylko. Listy są nie tylko kroniką czyjegoś życia, ale również bardzo ważnym i cenionym przez badaczy dokumentem epoki.

Dawniej listy odgrywały znacznie większą rolę niż dzisiaj. Były nie tylko czytane przez adresata, ale i udostępniane wielu innym osobom. Stanowiły one pewien rodzaj wymiany informacji, zastępowały prasę. Były też miejscem wyrażania poglądów i dyskusji. Jednocześnie wiele z tych listów można uznawać za dzieła z pogranicza literatury.

Za arcydzieło staropolskiej prozy epistolarnej uważa się listy Jana III Sobieskiego do Marysieńki. Listy te powstawały głównie w latach 1665-1683, w czasie rozstań z Marysieńką, spowodowanych różnymi historycznymi wydarzeniami. Ślady tych wydarzeń i związanych z nimi postaci znajdujemy w listach. Niektóre z nich spełniały dzięki temu rolę gazet. Przykładem może być list pisany w nocy 13 września 1683 roku „w namiotach wezyrskich”, po wygranej bitwie pod Wiedniem. Zaczynał się od dumnie brzmiących słów: „Bóg i Pan nasz na wieki błogosławiony dał zwycięstwo i sławę narodowi naszemu, o jakiej wieki przeszłe nigdy nie słyszały”. Sobieski zdawał sobie sprawy z ważności tego listu i rozkazywał: ” List ten najlepsza gazeta, z którego na cały świat kazać zrobić gazetę, napisawszy, que c’est la lettre du Roi á la Reine [że jest to list króla do królowej]”. Do końca 1683 roku doczekał się on aż pięciu edycji w Polsce; został też przełożony na kilka języków europejskich i osiągnął około dwudziestu wydań w różnych krajach: w Anglii, Austrii, Hiszpanii, w Niemczech i we Włoszech.

Czytelnik „Listów do Marysieńki” dowiaduje się dużo o ówczesnym życiu, obyczajach, o wyprawach wojennych i polityce, przede wszystkim poznaje jednak uczucia Sobieskiego do Marysieńki, pięknie wyrażone w konwencji barokowego romansu pasterskiego.

„(…) Responsu na dwa listy moje nie mam jeszcze od Wci serca mego, w których prosiłem i teraz proszę, abyś mi oznajmiła o muszce, jeśli jej nie tęskno i jeśli nie przypada też kiedy apetyt, to uczyń tę rzecz; bom ja już ledwo żyw bez tego, moja duszo, ani spać, ani jeść, ani pić, ani chodzić, ani siedzieć niepodobna, żeby to milion razy na myśl przyjść nie miało, ale do ślicznej tylko muszeczki, którą całuję milion milionów razy i wszystkie śliczności dobrodziejki mojej, od nóżeczki aż do najśliczniejszej gębusieńki. Przyjedź, moja duszo, moje jedyne serce, skoro dam znać, a jeśli żyw będę, bo już dłużej bez ciebie żyć niepodobna. Proszę, wierz tak temu, moja najśliczniejsza królewno, jak temu, żem był, jest i będę, póko żyw, najwierniejszym twoim sługą (…).”

Listy epoki romantycznej zaczynają wyraźniej ujawniać indywidualność piszącego oraz kontakt emocjonalny i intelektualny miedzy nadawcą i adresatem. Charakteryzują się też szerokim zakresem tematycznym (uczucia, podróże, lektury, obserwacje świata i ludzi).

Autorami najciekawszych listów tej epoki są Fryderyk Chopin (listy do Delfiny Potockiej, George Sand, Marii Wodzińskiej), Zygmunt Krasiński (listy do ojca, Delfiny Potockiej, Jerzego Lubomirskiego), Adam Mickiewicz (rodzina, przyjaciele), Cyprian Kamil Norwid (do Augusta Cieszkowskiego, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Konstancji Górskiej, Teofila Lenartowicza), Juliusz Slowacki (listy do matki, do Joanny Bobrowej, Kornela Ujejskiego, Zygmunta Krasińskiego). Listy w tym czasie stały sie gatunkiem literackim.

Świetnym przykładem listów charakterystycznych dla epoki pozytywizmu są „Listy z podróży do Ameryki” Henryka Sienkiewicza. Utrzymane są w stylu osobistej, bardzo żywej i swobodnej gawędy. Opisują życie codzienne na Nowym Kontynencie pod koniec XIX wieku oraz wydarzenia z życia polonii amerykańskiej. Są one dopracowanym artystycznie i literacko dokumentem epoki. Publikowała je Gazeta Polska i Kurier Codzienny.

W czasie okupacji niemieckiej listy z obozów koncentracyjnych były często jedyną drogą kontaktu z uwięzionymi najbliższymi. Były one jednak bardzo rzadkie i tak ocenzurowane, że wszystkie były niemal identyczne. Pomimo tego, że te namiastki kontaktu ze światem często podtrzymywały wolę przetrwania. Drugim ważnym dokumentem mówiącym wiele o życiu obozowym czy więziennym były grypsy. Na spotkaniu jedna z uczestniczek przedstawiła nam książkę Danuty Olesiuk „ Listy z Majdanka. Obóz koncentracyjny w świetle grypsów”. Pokazuje ona obóz koncentracyjny na Majdanku w bezpośrednich relacjach więźniów polskich, przekazywanych w nielegalnej korespondencji rodzinom, osobom niosącym pomoc oraz organizacjom charytatywnym i konspiracyjnym. Grypsy pisane są na różnych skrawkach papieru, bibule, tekturze, kawałkach gazet. Mają one nieocenioną wartość dokumentalną, są wyrazem przeżyć i odczuć autorów. W kilku przypadkach są świadectwem ostatnich chwil z życia więźniów. Błagają oni w nich o ratunek, sporządzają testament i żegnają się z najbliższymi.

„(…) Jestem w piekle. Nigdy nie przypuszczałem, że coś takiego istnieje”.

”Z mojemi płucami to ja się szybko wykończę. Już sił mam niewiele. Męczą mnie kilkugodzinne apele na dworze przed i po zachodzie słońca. Poza tem głód dotkliwy, dają nam parę przemarzniętych kartofli z łupinami, niedogotowaną brukiew i wodę z miętą. Głód i choroby dziesiątkują ludzi. Paczki żadne nie dochodzą. Przez oddawcę kartki przyślijcie mi chleba ”.

Klubowicze przygotowali omówienia zbiorów listów wielu pisarzy i artystów. Jednym z nich był Jacek Malczewski. W książce „Dukt pisma i pędzla. Biografia intelektualna Jacka Malczewskiego”, Dorota Kundelska zawarła listy od Marii Kingi Balowej, pięknej przyjaciółki i muzy malarza, którą darzył głębokim uczuciem i z którą dyskutował na wiele tematów.

„Najdroższy Panie mój, Listy wróciwszy z Włoch zastałam dwa – czemu tak smutne? Czy jesień działa zawsze tak niemiłosiernie szkodliwie na
Ciebie?…Myślą z Tobą złączona posyłam Ci pocałunek (?) z ręki dany na otarcie łzy melancholii Twojej, drogi mój, boli mię cierpienie Twoje, czemu smutny jesteś? Wiem, że odetchnąłbyś inaczej tu przy mnie, na tle olbrzymiego piękna rozlanego na morzu i na lądzie. Czy życie musi tak często uginać się pod ciężarem własnego bytu ?”.

Z okresu międzywojennego pochodzą listy Jana Lechonia do Anny Jackowskiej. Anna Jackowska, adresatka listów, siostra Leona Schillera, żona dyplomaty Tadeusza Jackowskiego, była jedną z nielicznych osób, których przyjaźń z Lechoniem przetrwała niełatwą próbę czasu. Jej dworek we Wronczynie był ośrodkiem bujnego życia towarzyskiego. Do Wronczyna Lechoń często jeździł i tam najlepiej wypoczywał, wzmacniał się wewnętrznie, ładował intelektualnie. Wronczyn był dla Lechonia azylem i Arkadią wiecznej szczęśliwośći. W listach Lechoń wyraża swoją głeboka przyjaźń, adorację i wdzięczność dla Anny Jackowskiej. Poeta wiele razy w trudnych chwilach otrzymywał bezinteresowną i serdeczną pomoc od przyjaciółki.

„[...] Niusiu droga. Chcę Ci tylko powiedzieć raz i na zawsze, że chyba poza Lulkiem i Inką nie ma na świecie nikogo, kto by tak bardzo był Ci oddany, że myślę o Tobie, że jeśli masz do mnie żal o coś, powinnaś mi darować, bo nigdy w myśli mi nic nie pozostało , co by nie było kierowane najwierniejszą, najwdzięczniejszą przyujaźnią dla Ciebie. Niepokoje sie o Ciebie bardzo i czuję głębiej , niż umiem pokazać i niż Ty sobie wyobrażasz.”

Listy Lechonia zawierają mnóstwo szczegółów z życia kulturalnego Warszawy. Sa tam nowinki literackie, teatralne, polityczne, kawiarniane plotki o ludziach i nastrojach. Przewijają się w nich nazwiska znanych poetów, aktorów, polityków. W 1930 roku Lechoń wyjeżdża do Paryża i pisze: „To życie, jakie prowadzę w Paryżu, jest tak inne od warszawskiego, że przez to samo uważam je za dobre i pouczające, i mimo że czasem tęskno, że mi brak ludzi bliskich – chciałbym tu zostać jak najdłużej”.Listy paryskie są bogatym źródłem informacji o środowisku, w którym toczy się życie poety oraz życiu artystycznym, politycznym i towarzyskim w Paryżu. Później często dochodzić zaczyna do głosu poczucie samotności, rozdrażnienie i niepokój. Pisze do Jackowskiejz rozpaczą: „Odpisz mi, błagam, zaraz i zrób coś, żebym był spokojny”. Przyjaźń ich przetrwała ponad trzydzieści lat. Ostatnie listy zza oceanu, gdzie Lechoń się osiedlił po wojnie, sa pełne troski i niepokoju o losy przyjaciół w Polsce i pełne wspomnień wspólnie spędzonych chwil.

Zbiór listów Jana Lechonia i Rafała Malczewskiego (syna Jacka Malczewskiego, również malarza i pisarza) „Coraz trudniej żyć a umrzeć strach. Listy 1952-1955” to obraz epoki, dokument osobisty i zwierzenie intymne. Są to listy dramatyczne i jednocześnie piękne. Dramatyczne, bo pokazują beznadziejną walkę Malczewskiego z chorobą, z którą wygrać nie mógł – i piękne, bo mówią o przyjaźni, która pomaga przetrwać i zachować godność w najtrudniejszych próbach życia. Malczewski osiedlił sie po wojnie w Montrealu. Postępująca choroba utrudniająca mu twórczość oraz coraz trudniejsza sytuacja finansowa, powoduje jego załamanie i wołanie o pomoc. Lechoń, będacy w tym czasie w Nowym Jorku jedną z najbardziej aktywnych postaci polskiego środowiska emigracji wojennej, niestrudzonym organizatorem polskiego życia artystycznego i literackiego, odpowiada na to wołanie i robi wszystko, żeby Malczewskiemu pomóc. W listach swoich powstrzymuje go na duchu, namawia do pracy i wyciąga z rozpaczy.

„Nie ma [...] innej pociechy niż trzymanie się życia, które nie jest całkiem złe – tylko trzeba koniecznie zrobić wysiłek, aby tym złym jego stronom się nie poddać. [...] Żałuję, że jestem tak daleko i nie mogę dawać mu korepetycji trzymania się. Byłem lata całe źle z nerwami i wiem, że nie ma innego lekarstwa jak pracować mimo wszystko i że lekarstwo to jest niezawodne.”

Trzy lata po napisaniu tego listu Lechoń popełnia samobójstwo.

Wielbicieli Andrzeja Bobkowskiego bardzo zainteresował zbiór jego listów do Iwaszkiewicza „Tobie zapisuję Europę. Listy do Jarosława Iwaszkiewicza. 1947-1958”. 21 listów do Iwaszkiewicza to opowieść o spotkaniu dwóch wybitnych polskich pisarzy, starszego i młodszego, sławnego i nieznanego, krajowego i emigracyjnego. W listach tych Bobkowski jest zupełnie inny niż w swojej twórczości. Jest w nich powściągliwy, skromny do przesady, oczarowany adresatem i wywyższający go, jednocześnie pomniejszający swoją osobę i twórczość. Wyjeżdżając do Gwatemali Bobkowski wybrał wolność zostawiając Europę Iwaszkiewiczowi:: „Tobie zapisuję w testamencie Europę. Właściwie najgorsze, co mi zostało. To kłopotliwy spadek”. Natomiast w ostatnim liście do Iwaszkiewicza z 26 grudnia 1948 roku, wysłanym z Gwatemali, pisał tak:

„Mój drogi – czemu mi piszesz, że «taki człowiek jak ty musi robić wiatraczki». Co rozumiesz przez «taki»? Ja nie jestem żaden «taki» – jestem sobie «ja» i już. A wiatraczki? Chyba znasz tę przypowieść o Św. Janie Ewangeliście. Przychodzi do niego jakiś mędrzec i widzi – o zgrozo – że Św. Jan struga klatki dla ptaszków. Zgorszony, że nie zastaje go nad księgami, mówi mu o tym. A na to Św. Jan: «Spróbuj bez przerwy łuk napięty trzymać, a pęknie ci w rękach». Ja, w sobie, trzymałem niejeden napięty i już od dłuższego czasu. Bałem się, że zaczną trzaskać. Nie żałuj mnie. Co mam robić? Pisać? Ja wiem, że nic wielkiego nigdy nie napiszę. Czy sądzisz, że siedzenie w jakimś biurze byłoby lepsze. Brrr – nie znoszę biur. Ja jestem, godło Guatemali – ich ptak, quetzal. Istnieją tylko wypchane okazy, bo żywe, w klatce, zdychają po kilku dniach. A ja nie mam ochoty zdechnąć i żeby mnie oglądali wypchanego”.

Trudno zrozumieć teraz jak tak dwa przeciwne charaktery mogły darzyć się sympatią: Bobkowski, który opuszczając Europę wybiera wolność i dostojny pisarz żyjący wygodnie w komunistycznym „raju”. Można to chyba tylko wytłumaczyć tym, że Bobkowski był zafascynowany twórczością Iwaszkiewicza. Bliskość ta nie trwała długo. W liście do Giedroycia Bobkowski pisze: „Iwaszkiewicz zupełna kurwa”….

Inna przyjaźń : Zbigniewa Herberta i Czesława Miłosza, również nie przetrwała próby czasu. W książce Zbigniew Herbert /Czesław Miłosz „Korespondencja” zawarte są listy z lat 1958–1990, dotyczące zarówno przyjaźni obu poetów, jak i literatury, oraz kwestii światopoglądowych. Przyjaźń ich narodziła się w 1958 roku, gdy Herbert wreszcie po raz pierwszy mógł wyjechać na zachód. Wymieniają się swoimi wierszami. „Zależy mi na twoim sądzie” – napisze Miłosz. Herbert swemu „mistrzowi” przysyła wiersze „do kompetentnej oceny”. Ich dialog czasem zamienia w spór dotyczący nie tylko poezji, ale również innych zagadnień (światopoglądowych, kulturowych, polskich). Herbert był stroną bardziej aktywną w tej korespondencji, on ją podtrzymywał. Szczyt ich przyjaźni przypada n lata 60te. Miłosz już wtedy mieszka w USA, a Herbert podróżuje po Europie. W ich listach wspomnianych jest mnóstwo znanych i ważnych osób. Obaj piszą o nich szczerze i dosadnie. Konflikt miedzy przyjaciółmi wybuchł po spotkaniu w Berkeley, gdy Miłosz miał powiedzieć publicznie, że trzeba przyłączyć Polskę do Związku Radzieckiego. Herbert nie mógł mu tego wybaczyć.

Herbert korespondował również ze Stanisławem Barańczakiem. Ich listy z lat 1972-1996 zostałe wydane w książce „Korespondencja”. Obaj poeci obdarzali się szacunkiem i podziwem. Uważali, że możliwośc wzajemnej wymiany korespondencji jest ogromnym dla nich zaszczytem. Poruszali w listach nie tylko sprawy zawodowe, ale również osobiste. Herbert pisze dużo o przeżyciach z okresu stalinizmu, jak bronił się przed różnymi rodzajami nacisku, o wątpliwościach, które przeżywał . Przy tym nie nazywa siebie męczennikiem. Korespondencja dwóch znakomitych
poetów pozwala nam nie tylko poznać ich lepiej, ale również zrozumieć lepiej kilka wydarzeń z historii najnowszej Polski.

Aż trzy osoby wybrały właśnie tę książkę do zaprezentowania na spotkaniu Klubu. Oto kilka cytatów wybranych przez  jednego z klubowiczów (wszystkie pochodzą z listów Herberta):

„Akceptacja własnej głupoty to szczyt mądrości”.

„Prozą polską się nie zachwycam, ale Lema też nie uwielbiam. Science fiction – zabawne ale to nie literatura”.

„Co myślę o Polsce? Myśle podobnie jak Ty, bo nie jestem z tym krajem (jeszcze mniej niż Ty) związany wspólnotą krwi.  Ale ta Erde (ohne Blut) jest moja, jak zaraza albo choroba weneryczna i żebym nie wiem jak podskakiwał nie wyzwolę się od tego.”

„A jednak ludzie tam żyją i pracują chociaż niemrawie. W wydawnictwach narzekają, że nie ma powieści tylko wiersze. Działa w Polsce cała chmara poetów i rocznie wydaje się ponad 300 tomów wierszy. Naród poetów i ubeków.”

Zapoznaliśmy sie również z książką „Listy miłosne Franciszka Starowieyskiego”. Listy te, zawierające komentarze żony malarza, to nie jest zwykły tom korespondencji kochających się ludzi. Każdy list malarza jest opatrzony  charakterystycznym rysunkiem – zabawnym albo mocno erotycznym, a czasami wręcz obrazoburczym. Dowiadujemy się z nich, jak samotny czuł się za granicą, jakie miejsca czy dzieła sztuki zrobiły na nim wrażenie, z kim się zaprzyjaźnił, a kto go zdenerwował. Gdy coś go szczególnie zainteresowało, zamiast opisywać, rysował to swojej żonie. Strowieyski był kolekcjonerem i opisuje żonie co za zarobione pieniądze udało mu się kupić, jaką staroć odkrył na pchlim targu, od czasu do czasu wpadając w zachwyt nad kosztowną bronią, która mogłaby uatrakcyjnić jego kolekcję.

Najnowszy zbiór listów, zaprezentowany naszym spotkaniu to “Między wierszami” Domagalik i Wiśniewskiego. Sa to listy o miłości, lekturach, wizytach w teatrze, podróżach, wspomnieniach, rodzinnych radościach i smutkach. Ona opowiada mu o pobycie w Paryżu i rozmowie z Paulo Coelho; on zafascynowany donosi o teorii, jakoby szczęście zależało od działania trzech substancji chemicznych i dodaje, że najwięcej karatów w diamentach przypada na m2 placu, który ona widzi z okien hotelu. Rozmawiają o afrodyzjakach, starych fotografiach, zmysłowym głosie nowej żony Sarkozy’ego. Co chwila odkrywają, że patrzą na świat w różny sposób. Czy korespondencja miedzy nimi jest równie ciekawa jak ta dawniejsza? O tym czytelnik musi sam zdecydować.

Czytanie listów jest wspaniałym przeżyciem. Jest zanurzeniem się w czyjeś życie, w czas miniony, ale nie utracony, bo utrwalony w listach. Budzi się tylko jedno pytanie: jak ci ludzie byli w stanie pisać aż tyle listów? Jak znajdowali na to czas, zwłaszcza, że komputerów wtedy nie było. A może właśnie dlatego….

Opowiadania i nowele były i ciągle są popularną formą literacką.

Nowela jest bardziej zwięzła niż opowiadanie, ma wyraźnie zarysowaną akcje, jeden wątek, jest krótka, bez komentarzy i refleksji autorskich. W każdej noweli pojawia się centralny motyw, który odgrywa główną rolę w rozwiązywaniu problemu.

Opowiadanie jest również krótkim utworem prozatorskim z najczęściej jednowątkową fabułą, ale nie ma aż takich ścisłych reguł kompozycyjnych. W opowiadaniu mogą wystąpić dygresje, samoistne epizody, opisy np przyrody, analizy psychologiczne i refleksje. Ważną rolę odgrywa narrator, którego punkt widzenia określa zakres przedstawianych treści, sposób argumentacji.

Opowiadania i nowele były bardzo popularnym gatunkiem literackim w okresie polskiego pozytywizmu. Pisali je m.in. Bolesław Prus, Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa, Henryk Sienkiewicz. Wyrażali w nich aktualne istotne polskie problemy społeczno-gospodarcze, kulturowe, obyczajowe. Traktowano je wtedy jako gatunek łączący ambicje społeczne i dydaktyczne, psychologiczne i poznawcze, pokazujący zwłaszcza życie środowisk społecznie upośledzonych.

W okresie młodopolskim opowiadania i nowele zostały wzbogacone doświadczeniami prozy naturalistycznej i impresjonistycznej (Stefan Żeromski, Władysław Reymont, Władysław Orkan, Wacław Sieroszewski).

W literaturze międzywojennej pojawiła się nowela sensacyjno-fantastyczna (Stefan Grabiński, Karol Irzykowski) i groteskowa (Witold Gombrowicz), na znaczeniu zyskiwały motywy refleksyjne i psychologiczne (Jarosław Iwaszkiewicz).

Powojenna proza nowelistyczna skupiła się głównie na dwóch tematach, zdając sprawę z doświadczeń wojny i okupacji – np. nowelistyka Zofii Nałkowskiej, Tadeusza Borowskiego, czy Jerzego Andrzejewskiego, albo penetrując środowiska marginesu społecznego – Marek Nowakowski, Ireneusz Iredyński.

Uczestnicy styczniowego spotkania Klubu mieli wolną rękę w wyborze opowiadania czy noweli, którą chcieliby wszystkim przedstawić. Wobec tego poznaliśmy cały przekrój bardzo różnych tytułów zarówno współczesnych jak i dawniejszych i często były to przykłady gatunków literackich stojących na pograniczu noweli/opowiadania i eseju czy reportażu.

Ulubieniec wielu z nas, Leopold Tyrmand, został ponownie przypomniany jako autor wspaniałych opowiadań („Hotel Ansgar”, ”Gorzki smak czekolady «Lucullus»”) , które opisują wędrówki wojenne i przygody barwnych bohaterów. Akcja tych opowieści charakteryzuje się mnóstwem perypetii, zwrotów akcji, zagrożeń i katastrof, z których stworzone przez pisarza postacie uchodzą jakimś cudem żywe.

Opowiadanie „Jak być kochaną” Kazimierza Brandysa jest świetnym przykładem monologu wewnętrznego. Narrator jest tam jednocześnie bohaterem i adresatem swojej wypowiedzi.

Janusz Głowacki opublikował kilka zbiorów opowiadań (m.in.” Wirówka nonsensu”, ”Nowy taniec La ba da”,  ”Paradis & Raport Piłata”, ”Polowanie na muchy i inne opowiadania”, ”My sweet Raskolnikow”). Opisał w nich w ironiczno-szyderczej formie zjawiska obyczajowe przełomu lat 60. i 70. : bezmyślną pogoń za dobrami materialnymi, tandetę i snobizmy pseudosalonów Warszawy tamtych lat.

Z przyjemnością wysłuchaliśmy fragmentu opowiadania „Nad Biebrzą” Iwony Menzel z tomu „Opowiadania letnie a nawet gorące”. Lektura typowo plażowa, ale dowcipna i ze świetną puentą.

Trochę inny rodzaj humoru reprezentują opowiadania Stefana Wiecheckiego Wiecha. Jego „sprawozdania” sądowe z tomu „Głowa spod łóżka” są świetnie podpatrzonymi krótkimi opowiastkami wziętymi prosto z życia. Wiele z nich zresztą opiera się na faktach – autor był świetnym obserwatorem przedwojennej codzienności, a ponadto przez pewien czas pracował w grodzkim sądzie, idealnym miejscu do podglądania tych, którzy z prawem są nieco na bakier. Wiech jednak nie moralizuje, nie straszy, nie przestrzega. Po prostu opisuje ludzi może trochę zbyt porywczych, pojmujących sprawiedliwość po swojemu. Te opowiadania się nie starzeją, chociaż nikt już nie mówi takim językiem, nie ma takiej Warszawy, a i honor złodziejski mocno podupadł.

Jedna z uczestniczek spotkania przedstawiła nam „Opowieści bieszczadzkie” Jerzego Janickiego. Jest to zbiór doskonałych historii związanych z Bieszczadami i ich najbardziej pionierskim okresem. Niezwykłe te opowieści, pełne humoru i realizmu, świetnie oddają atmosferę tamtych czasów głębokiej bieszczadzkiej komuny.

Poznaliśmy również „Polskie miłości” Andrzeja Mularczyka. Wszystkie historie w nich zawarte są prawdziwe, dotyczą autentycznych ludzi, których autor spotkał lub których odnalazł na swych pisarskich ścieżkach. Bohaterom tych kilkunastu opowieści los nie szczędził dramatów i tragedii. Wplątani w tryby wielkiej historii czy przypadków – żyli innym życiem niż to, które było im pisane. Wstrząsające opowieści, opowiadania czy raczej reportaże?

Nie mogliśmy oczywiście pominąć twórczości nowelistycznej Jarosława Iwaszkiewicza. Wspaniałe „Panny z Wilka”, „Brzezina”, „Młyn nad Utratą”, „Nowele włoskie”, „Tatarak”, są dowodem jak utalentowanym i wszechstronnym pisarzem był Iwaszkiewicz. W marcu planujemy specjalne spotkanie poświęcone Jarosławowi Iwaszkiewiczowi.

Znakomitym autorem opowiadań jest Marek Nowakowski. W swojej twórczości zajmuje się zapomnianymi obszarami życia, ludźmi z tzw. marginesu społecznego i z peryferii wielkomiejskich. Bohaterowie wielu jego utworów to ludzie skłóceni z prawem, złodzieje i przestępcy. Nowakowski używa zwartego, suchego stylu – precyzyjnego, bez ozdób, przypominającego często prosty raport, nie pozbawionego jednak humoru i ironii. Do tej pory napisał ponad 500 realistycznych opowiadań zebranych w wiele tomów.

Jeden z Klubowiczów opowiedział nam o Janie Himilsbachu, samorodnym artyście, pisarzu naturszczyku, rewelacji w czasch PRLu. Wydał on trzy zbiory opowiadań: „Monidło”, „Przepychanka” i „Łzy sołtysa”. Debiut literacki Himilsbacha stał się sensacją literacką i środowiskową. Jego proza jest bardzo realistyczna. Świat o którym opowiada to podmiejskie rudery, zadymione meliny, budowy, na których gra się w karty i pije wódkę przed fajrantem, więzienia, burdele i PRL- owskie przedsiębiorstwa, w których jedynym marzeniem robotnika jest odebrać tygodniówkę i przepić ją w najbliższym barze, albo w krzakach za nasypem kolejowym. Himilsbacha czyta się świetnie dlatego, że nie mają one wyrazistej puenty, która wskazywałaby na to, że mamy do czynienia z fikcją stworzoną w jakimś celu przez autora. Zamiast tego obserwujemy świat niejako przez dziurkę od klucza.

W czasie spotkania rozmawialiśmy również o Oldze Tokarczuk i jej „Biegunach”. Można dyskutować czy jest to zbiór opowiadań, czy raczej powieść złożona z różnych kawałków. Jest tam kawałek z dziennika podróży, esej, jakieś opowieści, często niepełne, jakby gdzieś zasłyszane. Wszystko pełne magi, fantazji , mitów.

Przedstawicielem nurtu grozy w polskiej literaturze międzywojennej i klasykiem noweli fantastycznej jest Stefan Grabiński, określany czasem mianem „polskiego Poe”. Był twórcą horroru kolejowego. Sławę przyniósł mu „Demon ruchu”, cykl nowel grozy osnutych wokół motywu pociągu i stacji kolejowej. Stefan Grabiński stworzył swoisty, rozpoznawalny styl literacki, oparty na zestawieniu tradycyjnej, realistycznej narracji z elementami języka poetyckiego. Większość utworów pisarza zbudowana jest wedle podobnego schematu: w początkowo „zwyczajnym” życiu bohatera zaczynają pojawiać

się zjawiska tajemnicze i niezwykłe, z którymi konfrontacja doprowadza go w zaskakującym finale do jego przemiany wewnętrznej, lub do zguby. Charakteryzuje je dreszczyk niesamowitości i tematyka kolejowa.

Trudno zupełnie pominąć na spotkaniu o opowiadaniach i nowelach twórczość naszych klasyków. Opowiadania pozytywistyczne zwykle miały do spełnienia jakąś misję wychowawczą i dydaktyczną. Swietnym przykładem jest Eliza Orzeszkowa, która poruszając aktualną dla tamtego okresu problematykę, stworzyła swoisty dokument epoki. Zajmijmy się nowelą Elizy Orzeszkowej pt „Panna Antonina”. Tytułowa panna Antonina to nauczycielka, pełna pasji zdobywania wiedzy i kształtowania umysłów swoich podopiecznych. W każdej rodzinie, w której pracuje, chciałaby widzieć rodzinę własną, w każdym dziecku – realizację własnych wartości. Samotna i uboga, zaledwie czterdziestoletnia, kończy życie w szpitalu, mając za cały dorobek kuferek błahych pamiątek po swoich wychowankach. Opowiadanie to porusza sprawę kobiet, które straciły w powstaniu mężów, braci czy ojców i pozostały bez środków do życia. Nieprzygotowane do jakiegokolwiek zawodu, bez należytego wykształcenia, kobiety nie mogły być samodzielne i odpowiedzialne za swój los.

Pozytywiści to widzieli i chcieli to zmienić, wierzyli w możliwość naprawy zła, chociaż w „Pannie Antoninie” pobrzmiewa już nutka zwątpienia czy to jest możliwe. Ta nuta smutku i rozczarowania dotyczy tutaj sensu ludzkiego działania i tego co po tych działaniach zostaje. Opowiadanie charakteryzuje autentyczność zapisu, oszczędność słowa i wyraźna obecność narratora-autora.

Opowiadania i nowele, opowieści i opowiastki, wszystkie te gatunki literackie maja swoich zaprzysięgłych zwolenników i przy naszym szybkim trybie życia i ciągłym braku wolnego czasu na lektury, są idealnym rozwiązaniem.

– Anna Czyżo

Serdecznie zapraszamy na następne spotkanie Klubu Miłośników Książki 28go lutego. Tematem spotkania będą listy pisarzy, artystów, polityków. Zbiory listów są nie tylko niezwykle ciekawą lekturą, ale również niezastąpionym dokumentem minionej epoki.